فرصت های ترانسپورتی درافغانستان - وزارت ترانسپورت و ھوانوردی ملکی

فرصت های ترانسپورتی درافغانستان

نگارنده عبدالبصیر " رحمانی "

کنفرانس قلب آسیا و نقش محوری افغانستان در تقویت همکاری و همگرایی منطقه‌ای از دیدگاه ترانسپورتی

همکاری‌های منطقه‌ای در چارچوب پروسه استانبول، یک پروسه بسیار جدید و یک تجربه نو و مهم منطقه‌ای است، طبیعی است که فراز و فرودهای فراوانی را پیش‌رو خواهد داشت. بدین لحاظ افغانستان به‌عنوان کشوری که در مرکز منطقه «قلب آسیا» قرار دارد، از هر لحاظ پتانسیل آن را دارد که نقطه محوری همکاری‌ها و مرکزی برای تعامل میان کشورهای مختلف منطقه در مسایل مختلف سیاسی، امنیتی، اقتصادی، ترانسپورتی، اجتماعی و فرهنگی باشد و آن‌ها را برای دست‌یابی به اهداف مشترک گردهم آورد.
اهداف اساسی افغانستان در اجلاس کنفرانس قلب اسیا در دوره جدید تعاملات سیاسی افغانستان باید بر اساس حفظ ارزش های تاریخی ترانسپورتی و نقش محوری افغانستان در دنیا معاصر و جهانی باشد چرا که در تعاملات اقتصادی ترانسپورتی چند دهه اخیر این نقش تضعیف و نقش ان در سازمان ها و پلان های کلان منطقوی نادیده گرفته شده است و از عوامل عمده ان می توان حکومت داری ضعیف، فساد اداری، موجودیت افراد کم ظرفیت اقتصادی و ترانسپورتی در راس نهادهای سکتوری، اقتصادی و ترانسپورتی، عدم موجودیت حمایت و یا اراده سیاسی مداوم در حمایت از سکتور های زیربنایی از جمله سکتور ترانسپورت می باشد بر این اساس از انجا که افغانستان نقش مرکزی در اتصال و فراهم اوری ارتباطات بین المللی منطقوی را می توان بازی نماید ایجاب می نماید تا در این نشست ابتدا از دیدگاه ترانسپورتی و اقتصادی با کشور چین که همانا قطب کلان اقتصادی منطقوی و جهانی می باشد در قسمت احداث شاهراه های ترانسپورتی نقاط مرکزی و اتصال چین از مسیر بنادر مرزی افغانستان با چین که 96 کیلومتر مرز مشترک می باشد با این کشور صورت گیرد و عملاً بنادر مرزی افغانستان از این طریق با تمام دنیا از طریق احیاء کریدورهای ترانزیتی و ترانسپورتی با چین با چهار قطب دنیا فعال گردد
در این کنفرانس عملا باید هفت کریدور جدید ترانسپورتی و ترانزیتی بر اساس احیاء دوباره جاده راه ابریشم از مسیر افغانستان که در اینده نیز می تواند مکمل مسیر راه بدیل ترانسپورتی افغانستان راه لاجورد را نیز به دنبال داشته باشد بحث و تفاهمات لازم صورت بگیرد
کریدورهای پیشنهادی افغانستان در این کنفرانس می تواند مسیرهای فوق را به هدف اتصال و احیاء نقش مرکزی افغانستان در نقطه قلب اسیا مطرح گردد .
1- کریدور پیشنهادی چین – افغانستان – و از مرکزیت افغانستان به چهار قاره – سمت از مسیر های
- چین – افغانستان – شیرخان – تاجیکستان - قرقیزستان – قزاقستان
- چین – افغانستان – حیرتان – ازبکستان – قزاقستان
- چین - افغانستان اقینه – ترکمنستان – اذربایجان گرجستان – ترکیه اروپا
- چین – افغانستان – هرات – ایران – ترکیه – اروپا
- چین – افغانستان – هرات – ترکمنستان – اذربایجان اوکراین و روسیه
- چین – افغانستان – تورخم – پاکستان – هند – کشورهای جنوب شرق اسیا عضو سارک
- چین – افغانستان – ایران – تورخم – قندهار – نیمروز – زرنج – بندر چابهار ایران – کشورهای عربی
منافع افغانستان : احیاء نقش تضعیف شده افغانستان در منطقه و جهان، تامین امنیت، رشد اقتصادی و احداث شاهراه های ترانسپورتی، افزایش درامد اقتصادی حکومت، رشد اقتصادی مسیرهای ارتباطی، اشتغال زایی، گسترش صنعت جهانگردی و توریزم و ده ها موارد دیگر را می توان نام برد.
منافع کشور چین: راه یابی به اب های گرم و کشورهای عربی و مصرفی، راه یابی به بازارهای انرژی ، راه یابی به مارکت بین المللی، تقویت تجارت بین المللی، کاهش قدرت رقباء اقتصادی در سطح منطقه و جهان ، پیدا نمودن یک راه مناسب ارتباطی و مطمئن در سطح دنیا و از همه مهمتر اتصال نقاط دور افتاده چین از مسیر افغانستان به بازارهای بین المللی و ده ها موارد دیگر را می توان نام برد

جغرافیای سیاسی افغانستان از دیدگاه استراتژی و تطبیق پالیسی موثر جهت حل مشکلات منطقوی، استفاده موثر از فرصت های بین المللی در جهت تامین ثبات سیاسی و اقتصادی در دراز مدت

موقعیت سوق الجهشی افغانستان در سطح منطقه و جهان از دیدگاه اقتصادی پل ارتباطی و تنها مسیر کوتاه ترانزیتی و ترانسپورتی چهار قاره دنیا و از لحاظ سیاسی نقطه برخورد منافع اقتصادی و ایدئولوژی های کلان کاپیتالیزم و کمونیست می باشد که افغانستان از این لحاظ صدمات جبران ناپذیری را در طول تاریخ دریافت نموده است .

نیازمندی های تطبیق پالیسی های اقتصادی و امنیتی حکومت جدید « وحدت ملی » باید بر اساس حمایت از جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی بر اساس انتقال تجربیات و تکنولوژی معاصر به متخصصین و متشبثین افغانستان، زمینه سازی و فراهم اوری حضور دراز مدت ترانزیت و ترانسپورت بین المللی از مسیر افغانستان به تمام کشورهای منطقه و جهان، معیاری سازی ارائه خدمات در تمام عرصه ها، مسئولیت پذیری و کمپیوتری ساختن سیستم های حکومتی ، تامین امنیت سرمایه گذاران داخلی و خارجی در اولویت کاری درجه اول، حفظ ثبات سیاسی و اقتصادی افغانستان، حمایت از سکتور های تولیدی، رقابتی و صنعتی، زمینه سازی حضور گردشگران در نقاط تاریخی افغانستان، برخورد منافع کلان اقتصادی جهان در سطح منطقه و جهان بر اساس محوردیت افغانستان ، موجودیت سرمایه های کلان اقتصادی در اسیای میانه و بازارهای افغانستان ؛ داشتن منابع طبیعی و تنوع تولیدات میوه جات و نباتات طبیعی در افغانستان، حضور دو نظام سرمایه داری و کمونیست و برخورد رقابت های اقتصادی بازار چین، هند – اروپا و اسیای میانه و وابستگی بازارهای جهانی به انرژی که کوتاه ترین مسیر ترانزیتی و ترانسپورتی افغانستان می تواند باشد، نیروهای کار ارزان و کم مصرف ولی کم تجربه و نا کارامد مطابق نیازمندی های معاصر ولی توانمند ، بازارهای مصرفی و ده ها موارد دیگر را می توان نام برد.

چالش های منطقه ای و بین المللی افغانستان

افغانستان از دیدگاه تحریم های اقتصادی، محاط به خشکه بودن، استفاده از گرایش های سیاسی و برخورد منافع کشورهای همسایه و فرا منطقه ای می تواند با استفاده از این فرصت های سیستم حمایت از سکتورهای داخلی و زمینه سازی تقویت ایشان را در جهت تامین منافع ملی، حفظ هویت ملی و تثبیت موجودیت خویش در نظام بین الملل استفاده موثر نماید و زمینه سرمایه گذاری های خارجی و داخلی را با استفاده از وضع محدودیت ها و مشکلات در هر سطح به نحو موثر استفاده نماید. البته در کوتاه مدت با مشکلات روبرو خواهد گشت اما در دراز مدت به هدف نهایی که همانا ثبات سیاسی و شریک ساختن منطقه و جهان در منافع کلان منطقوی خویش حاصل خواهد نمود و با تطبیق یک استراتژی موثر به یکی از قطب های موثر و تاثیر گذار جهانی تبدیل خواهد شد .

افغانستان می تواند با استفاده موثر از هر دو قطب منفی و مثبت جهت حفظ منافع و کسب ثبات سیاسی، اقتصادی تبدیل به یک قدرت کلان منطقوی از لحاظ حفظ ثبات امنیتی و اقتصادی جهان معاصر گردد و در این راستا ایجاب می نماید با استفاده از امار و تحقیقات جامع با در نظرداشت جمع اوری معلومات فرصت ها، تهدیدات ، توانایی ها و چالش ها و ده ها موارد دیگر ایجاد مرکز معلوماتی در تمامی نهادهای اقتصادی و امنیتی موجوده که همانا حضور جامعه جهانی ، برخورد منافع اقتصادی بازار های جهانی از جمله حضور فعال روسیه، چین ، امریکا ، اروپا، هند ، ایران و پاکستان و کشورهای عربی از دیدگاه سیاسی ، اقتصادی ، تجارتی و ایدئولوژی های دینی و مذهبی ، اقتصادی ، قدرت جهانی را می توان نام برد و با ترتیب و تطبیق هوشیارانه و سنجیده یک استراتژی و سیاست جامع می تواند در مقابل این امواج سیاسی، اقتصادی و مذهبی مقاومت نماید و در دراز مدت یک افغانستان با ثبات در سطح و منطقه و جهان را به نمایش بگذارد

 

    سیستم تیر (TIR)

1-         تعریف و ساختار سیستم تیر

2-         اهداف وفواید سیستم تیر

3-         کنوانسیــــون تیـــــر

4-         سیستم ترانزیـــت تیــــر

5-         نقش موسسه ضامن

6-         نقش موسسه صادر کننده کارنه تیر

7-         کارنه تیر

8-         کشور های عضو

1-     تعریف و ساختار سیستم تیر

طبق تعریف کمیسیون اقتصادی اروپائی سازمان ملل  یا  United Nation Economic Commission For Europe (UNECE)،واژه    TIR مخفف  Transport International Road  . به معنای یعنی حمل ونقل بین المللی جاده ای میباشد

2-     اهداف وفواید سیستم تیر

درسیستم تیر، این امکان دیده شده که کالا تحت پوشش دفترچه تیر(کارنه تیر) از طریق جاده حمل و بدون ارایه تضمینات اضافی نزد گمرکات بین راهی از یک گمرک خانه درمبدأ تا یک گمرک خانه مقصد ادامه یابد.

1-2 -    امکانات بهتر برای حمل ونقل و تجارت

·         کاهش هزینه های جاده ای و همینطور کاهش تاخیر درعملیات سیستم ترانزیت تیر.

·         امکانات حرکت کالا طبق روش های یک شکل و استاندارد شده در کنترل و نظارت.

·         کنترل ونظارت گمرکی مشابه تحت مفاد کنوانسیون تیر

·         ارتقا و توسعه حمل ونقل بین المللی جاده ای وهمینطورتجارت بین الملل

2-2 -    برای صنعت حمل ونقل

·         کالا با حداقل دخالت مقامات ذیصلاح درمرزها عبورمی کند.

·         کاهش درتاخیر و هزینه ترانزیت کالا

·         اسناد ساده و استاندارد شده

·         نیاز به ارائه تضمینات گمرکی درمرزهای ورودی

3-2 -    برای گمرک

·         حقوق وعوارض گمرکی تا سقف 000,50دلار درسیستم تیر تضمین شده.

·         فقط شرکت های حمل ونقل واجد شرایط مجاز به استفاده از سیستم تیرمی باشد که این کار سبب افزایش امنیت سیستم می شود.

·         نیاز کنترل فیزیکی کالا در مسیر ترانزیت کاهش می یابد.

·         ارائه امکانات بهتر جهت کنترل اسناد ومدارک توسط گمرک.

3-         کنوانسیــــون تیـــــر

·         کنوانسیون تیر یک کنوانسیون گمرکی و زیرنظارت کمیسیون اقتصادی اروپائی سازمان ملل تدوین و مورد بازنگری قرار می گیرد.

درابتدا دو کنوانسیون جاده ای اجرا می شد، یکی مربوط به کامیونهای حرفه ای و دیگری مربوط به محفظه بار.این دو کنوانسیون بصورت مکمل در16ژوئن 1949 به اجرا گذاشته شد.

درابتدا جهت تردد و ورود موقت کامیون نیازبه صدورکارنه دوپاساژCarnet de passage و یا تریپتیک Triptyque بود.ضمن اینکه برای محفظه بار بهترین راه حل برخورداری از پلمب گمرکی معتبر بود.

مفاد توافقنامه 1949 بقدری موفقیت آمیزبود که درپی پیشنهاد سازمان ایرو، کنوانسیون سال 1959 که زیرنظر کمیته حمل ونقل بین المللی جاده ای کمیسیون اقتصادی اروپائی سازمان ملل تدوین وطراحی شده بود مورد امضا کلیه کشورهای عضو آن زمان قرارگرفت.

با امضای این کنوانسیون دیگرنیازی برای ارائه تضمینات گمرکی جهت ترانزیت کالا و یا کنترل های خاص گمرک سرراهی نخواهد بود، ضمن اینکه ضرورت کارنه دوپاساژهم برداشته شد.درکنوانسیون تیر، برای کانتینربه عبارت محفظه بارتعاریف مشخصی وجود دارد که برمبنای شکل، ساختاروابعاد آن گواهی تائید تیرApproval Certificate) )صادر می شود.

درنتیجه کامیون با گواهی قبولی و کارنه تیر می تواند بدون ارائه تضمینات اضافی اقدام به حمل کالا از طریق جاده بنماید.

از آنجائیکه حمل ونقل کانتینری از طریق ریلی / دریائی در حال پیشرفت می باشد، قوانین حمل ونقل جاده ای هم به تبع می بایست خود را مجدداً با تغییرات تطبیق می داد که به موجب آن کنوانسیون تیر1975 تدوین شد.

این کنوانسیون ازسال 1978 به اجرا گذاشته شده  و تاکنون 19 مرتبه درمفاد آن تغییرات صورت پذیرفته که آخرین تغییرات مربوط در 12مه 2002 می باشد.

4-         سیستم ترانزیـــت تیــــر

1-4 اصول سیستم تیر

سیستم تیر درواقع یک سیستم ترانزیت گمرکی برای حمل کالا از طریق جاده می باشد. سیستم مذکور بر5 پایه اصلی استواراست.

 

·         امنیت کانتینر / یا کامیون

کالا وقتی قابل حرکت دادن می شود که درمحفظه بارکامیون / یا کانتینر به پلمب گمرک رسیده باشد و گواهی تائیدیه / یا گواهی قبولی (فتوگرافی) از قبل برای کامیون صادرگشته باشد.

·         سلسله تضمینات بین المللی

حقوق و عوارض گمرکی که دراثر هرگونه عملیات ناقص و خلاف از سوی گمرک ادعا شود از طریق سلسله تضمینات بین المللی پوشش داده می شود.

·         کارنه تیر

کارنه تیریک سنــد ترانزیتــی گمرک که درعملیـات حمل ونقـل بین المللــی جاده ای استفاده می شود.هرکارنه تیردارای یک شمـاره خاص بـوده و با استفاده از استانداردهای بسیار بالا (همانند اسکناس) چاپ و امکان تقلب درآن وجود ندارد. چهارنوع کارنه تیر وجود دارد 20،14،6،4 برگی و کالائی که درکارنه تیر قید گردد بعنوان یک سند گمرکی مورد قبول گمرک مبدا/سرراهی / مقصد نیزقرار خواهد گرفت.

·         همکاری یک شکل درکنترل های گمرکی

هرگونه اقدامات و کنترل توسط گمــرک مبدا مورد قبــول گمرک کشور ترانزیت ومقصد نیز می باشد. این یکنواختی باعث می گردد که عملیات به سهولت انجام و از اتلاف وقت و سرمایه جلوگیری بعمل آید.

·         کنترل های افزوده

به منظور بهره گیری هرچــه بهتــرمؤسسـات ملـی ( مؤسسه ضامـن / مؤسسه صادرکننده کارنه تیر) وگمرکات از سیستم تیر و درراستای کنترل و کاهش ریسک، عملیاتــی سیستــم ایمن سازی تیر (Safe TIR) طراحی شده است. سیستم ایمن سازی تیر یک رویه انتقال اطلاعات بصورت رایانه ای که کلیه گمرکات و مؤسسات صادرکننده را از طریق ایرو به هم متصل کرده است.

2-4 -  حمل ونقل تیر

حمل ونقل تیر درواقع به عملیات حمل ونقل بین المللی کالا گفته می شود که حتماً می بایست بخشی از آن طریق جاده باشد.

این عملیات بین گمرک مبدا، گمرک سرراهی و گمرک مقصد خواهد بود.

 

روش حمل ونقل درسيستم تير

 

3-4-   همکاری بین سازمان ایرو و سازمان ملل

سازمان ایرو در زمینه های مختلفی با سازمان ملل همکاری دارد و بطور مستمر سعی کرده  در موارد ذیل بصورت فعال حضور داشته باشد و نظرات فوق کارشناسی خود را ارائه دهد.

–        مسائل مربوط به محیط زیست

–        عبور مرزی

–        انرژی

–        فن آوری واطلاعات

–        توسعه زیرساختارهای لازم درحمل ونقل

–        پیگیری وبررسی تغییرات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی در اروپای شرقی، اتحادیه اروپا، کشورهای مشترک المنافع و خاورمیانه

–        تخلفات جاده ای – قاچاق کالا/مسافر

–        قوانین و تعرفه های جاده ای

–        استانداردها

–        روادید

5-         نقش مؤسسه ضامن

         اصلی ترین نقش مؤسسه ضامن اینست که به نمایندگی ازطرف شرکت های حمل ونقل جاده ای عضو خود، برای کارنه تیرهائی که توسط مؤسسه اش صادرگردیده، درقبال کلیه گمرکات تیرداخلی و خارجی و همینطور سلسله تضمینات تیر متعهد به پاسخگوئی می باشد.

         به همین منظور مؤسسه ضامن طبق ماده 6 کنوانسیون ازسوی دولت (که دراین جا گمرک می باشد) تعیین میگردد.

مؤسسه ضامن می بایست شرکت های حمل ونقل بین المللی جاده ای را طبق شرایط خاص مندرج درضمیمه 9 کنوانسیون تیر مورد پذیرش قرار دهد و ریسک عملیاتی درسیستم تیر را به حداقل کاهش دهد.

         طبق ضمیمه 9 کنوانسیون تیر – حداقل شرایطی که مؤسسه بایستی دارا باشد – اینست :

         الف – یک مؤسسه ملی شناخته شده و درجه یک بحساب بیاید.

         ب – از پشتوانه و تعهدات خوب مالی برخوردار باشد.

         پ – پرسنل واعضای دست اندرکار از اطلاعات کافی درحمل ونقل جاده ای برخوردار باشند.

         ت – طبق مفاد کنوانسیون تیر، قرارداد بین گمرک و مؤسسه ضامن به امضا رسیده باشد.

6-         نقش مؤسسه صادرکننده کارنه تیر

         مؤسسه صادرکننده کارنه تیر مؤسسه ای است که کارنه تیررا طبق شرایط مندرج درکنوانسیون تیر و دستورالعمل های اجرائی تیر صادرمی نماید.

         شرکت های حمل ونقل پس ازدریافت مجــوزهای لازم و الحــاق به رژیم تیر می توانند از دفترچه های تیر یا کارنه تیر جهت حمل کالا از طریق جاده اقدام کنند.

7-         کارنه تیــــر

همانطوریکه گفته شد کارنه تیر یک سند ترانزیت گمرکی است و دارنده آن که درواقع شرکت ها حمل ونقل بین المللی جاده ای می باشند که قادر خواهند بود کالاهای صادراتی و یا وارداتی را تحت پوشش این دفترچه و ازطریق جاده حمل کنند.

1-7-  قوانین مربوط به استفاده کارنه تیر

·         نحوه صدور – کارنه تیر توسط مؤسسه صادرکننده برای دارنده ای که عضو آن مؤسسه بوده و ساکن آن کشور می باشد، صادر می گردد.

·         زبان – روی جلد کارنــه تیر حتماً به زبان رسمی تیر یعنی انگلیسی و فرانسه خواهد بود. برگه های داخلی می تواند به زبان فرانسه و انگلیسی باشد یا اینکه فرانسه و یکی از زبانهای رسمی سازمان ملل باشد.

·         اعتبار – کارنه تیر می بایست درمدت زمان اعتبارش مورد استفاده قرارگیرد. طبق ماده9 کنوانسیون اگر کارنه تیر حتی درآخرین روزاعتبارش توسط مراجع گمرکی درمبدا مورد پذیرش قرار گیرد تا پایان عملیات حمل ونقل کماکان معتبر و می بایست مورد قبول گمرکات سرراهی و مقصد قرار گیرد.

·         تعداد کارنه تیر – برای هرعملیات حمل برای یک دستگاه کامیون یا "ترکیب وسائل نقلیه" یک کارنه تیر مورد نیازاست.

·         تعداد گمرکات مبدا ومقصد – جمع گمرکات مبدا یا مقصد نبایستی از 4گمرک خانه تجاوز کند به عبارتی حداکثر تعداد گمرکات مجاز مبدا ومقصد درمجموع برای یک کارنه تیر درحال حاضر 4 گمرک می باشد.

2-7-  نحوه پرکردن کارنه تیر

·         مشخصات کامل شامل : مبدا، مقصد، شماره ترانزیت، شماره گواهی قبولی و اطلاعات دارنده می بایست درمحل های مربوطه قید شود.

·         هرگونه پاک و یا لاک گرفتگی ممنوع است و برای تصحیح حرف، یا عدد غلط می بایست برروی آن ضربدر زده شود سپس حرف، یا عدد صحیح نوشته و به مهر مراجع ذیصلاح رسیده شود.

·         اطلاعات درمانیفست زرد رنگ وهمینطور دیگر صفحات کالا تکمیل شود.

·         جعبه (15/14/13) می بایست حتماً به امضا و مهر شرکت برسد درغیراینصورت فاقد اعتبار تلقی خواهد شد.

3-7-  درهنگام حادثه / تصادف

·         درصورتیکه پملب کامیون شکسته  یا مخدوش شود می بایست مراتب فوراً به نزدیکترین گمرک اطلاع داده شود.

·         صورت جلسه گمرک، پلیس حتماً می بایست اخذ گردد.

·         درصورت تصادفـ و نیاز به انتقال محموله ازکامیون به کامیون دیگر، می بایست تاحدامکان درحضور نماینده گمرکی باشد.

·         درموارد اضطراری و ویژه اگر سلامت محموله درخطر باشد، بدون حضورنماینده گمرک هم می توان کالا را از کامیون تصادف دیــده به کامیــون دیگــر انتقــال داد، لذا می بایست فوراً مراتب به اولین گمرک گزارش شود. 

 

معرفي سازمان همكاری اقتصادی (اكو)Economic Cooperation Organization (ECO)  

سازمان همكاري‌هاي اقتصادي[1] (ECO) يك سازمان منطقه‌اي بين دولت‌هاست، سازمانهاي منطقه‌اي، سازمانهايي هستند كه در يك منطقه خاص از يك قاره بوجود مي‌آيند و فقط كشورهاي واقع در آن منطقه مي‌توانند به عضويت آن درآيند. هدف اين سازمانها گسترش همكاري ميان كشورهاي همان منطقه مي‌باشد. از اين سازمانها كه غالباً از نوع اقتصادي مي‌باشند در تمام قاره‌ها بوجود آمده‌اند، مانند: سازمان بنلوكس در اروپا ميان كشورهاي بلژيك، هلند، لوكزامبورگ؛ سازمان آسه‌آن در جنوب شرق‌ آسيا، سازمان اكو در غرب آسيا، سازمان اكوواس در  غرب آفريقا و سازمان سادك در جنوب آفريقا.

سازمان اكو را مي‌توان از جهتي يك سازمان بين‌قاره‌اي تلقي نمود زيرا دو كشور عضو آن تركيه و آذربايجان اگرچه از نظر جغرافيايي و فرهنگي در آسياي غربي قرار دارند ولي از نظر سياسي به عنوان كشورهاي اروپايي محسوب مي‌شوند. 

1-   تاريخچه سازمان اكو

اين سازمان در سال 1343 با نام سازمان عمران منطقه‌اي يا [2] (RCD) با عضويت كشورهاي پاكستان، ايران و تركيه تشكيل گرديد.

اكو در واقع جايگزين سازمان همكاري‌هاي منطقه‌اي براي توسعه (RCD) كه از سال 1964 تا 1979 فعاليت داشت، شده است.

در سال 1992 سازمان همكاري‌‌هاي اقتصادي با پذيرش عضويت 7 كشور جديد افغانستان، جمهوري آذربايجان، قزاقستان، قرقيزستان، تاجيكستان، تركمنستان و ازبكستان توسعه يافت.

در همين رابطه روز 28 نوامبر به مناسبت اوج فعاليت‌هاي اين سازمان روز اكو نامگذاري شده است.

با وجود نوپا‌بودن اكو اين سازمان موفقيت‌هاي چشمگيري در سطح منطقه و جهان داشته است. اين سازمان با وجود آنكه با مشكلات متعددي براي دستيابي به اهداف و برنامه‌هايش مواجه بوده است، ولي توانسته است قدم‌هاي بزرگي در جهت تحقق اهداف خود بردارد.

معاهده ازمير در سال 1977 در قالب چهارچوب قانوني RCD به امضا رسيد و بعدها به عنوان منشور اكو اصلاح شد تا اصول قانوني لازم براي شكل‌گيري اكو را فراهم كند. اين اصلاحات در اجلاس وزرايي كه ماه ژوئن سال 1990 در اسلام‌آباد تشكيل شد، انجام گرفت. بعد از اين معاهده اكو از اوايل سال 1991 فعاليت گسترده خود را آغاز كرد با توسعه اين سازمان در نوامبر 1992 از سه عضو به ده كشور اكو نقش جديدي پيدا كرد.

پنجمين اجلاس شوراي وزرا كه در ژانويه 1995 در عشق‌آباد برگزار شد، هياتي از شخصيت‌هاي برجسته مسئوليت ارزيابي مجدد اين معاهده را بر عهده گرفتند.

هيات متشكل از شخصيت‌هاي برجسته (EPG) بعد از ارزياب‌هاي متعدد چندين توصيه و سند براي شوراي وزراي اكو ارائه دادند. شوراي وزرا توصيه‌هاي اين گروه را در قالب 10 سند براي سازماندهي مجدد اكو در 11 مي 1996 به تصويب رساند.

معاهده ازمير، ساختار سازماني اكو، منشور سازماني دبيرخانه اكو، موافقت‌نامه وضعيت قانوني اكو، نمايندگان ملي و كاركنان بين‌المللي، موافقت‌نامه بين دولت ايران و اكو در رابطه با حقوق، امتيازات و مصونيت‌هاي دبيرخانه اكو، قوانين آيين‌نامه اكو، راهكارهاي كاربردي اكو، روش همكاري اقتصادي در منطقه اكو، قوانين كارمندان دبيرخانه اكو و مقررات مالي دبيرخانه اكو ده سند معاهده ازمير براي توسعه و اجرايي كردن فعاليت‌هاي سازمان همكاري‌هاي اقتصادي است.

يادداشت تفاهم (MOU) در رابطه با سازماندهي و بازسازي مجدد اكو توسط وزراي امور خارجه كشورهاي عضو اكو در طول اجلاسي كه 14 مي سال 1996 در عشق‌آباد برگزار شد، به امضا رسيد.

به منظور پيگيري اصول مطرح شده در يادداشت تفاهم، شوراي وزيران تصميم گرفت تا جلسه‌ فوق‌العاده‌اي از شوراي وزيران در شهر ازمير براي امضا معاهده اصلاح شده ازمير و موافقت بر روي وضعيت قانوني سازمان همكاري‌هاي اقتصادي برگزار كند.

جلسه فوق‌العاده شوراي وزيران اكو در 14 سپتامبر 1996 در ازمير تركيه برگزار شد و اصلاح زير‌ساختهاي اكو در آن مورد بررسي قرار گرفت.

در طول 12 سال كشورهاي عضو اين سازمان براي تسريع توسعه در سطح منطقه با يكديگر همكاري كرده‌اند. علاوه بر وجود اشتراكات فرهنگي و تاريخي آنها توانسته‌اند تا با بكارگيري ساختارهاي موجود و ارتباطات تجاري روابط خود را تحكيم كرده و به اهداف و برنامه‌هاي اين سازمان جامه عمل بپوشانند.

انرژي، تجارت، حمل و نقل، كشاورزي و كنترل مواد مخدر در الويت‌هاي برنامه‌هاي سازمان همكاري‌هاي اقتصادي قرار دارد.

از نظر ساختار سازماني، شوراي وزيران (COM) مهمترين بخش فعال در اين سازمان است كه تمامي سياست‌گذاري‌ها و تصميم‌گيري‌هاي اصلي سازمان توسط اين بخش انجام مي‌شود. اين شورا متشكل از وزراي امور خارجه يا نمايندگان عاليرتبه‌اي است كه توسط دولت‌هاي كشورهاي عضو تعيين مي‌شود.اين شورا حداقل سالي يك بار در يكي از كشورهاي عضو تشكيل جلسه مي‌دهد.

شوراي نمايندگان دائم (CPR) كه متشكل از نمايندگان دائم يا سفراي كشورهاي عضو منتسب به جمهوري اسلامي ايران و اكو است و شوراي برنامه‌ريزي منطقه‌اي (RPC) متشكل از مسئول سازمان برنامه‌ريزي كشورهاي عضو يا نمايندگان آنها از ديگر بخش‌هاي اين سازمان را تشكيل مي‌دهد.

دبيرخانه، 6 مدير كه زير نظر دبير‌كل و معاونانشان فعاليت مي‌كنند، دوموسسه تخصصي و 6 نهاد منطقه‌اي را شامل مي‌شود.

فعاليت‌هاي سازمان همكاريهاي اقتصادي بر محورهاي تجارت و سرمايه‌گذاري، حمل ونقل و ارتباطات راه دور، انرژي و مواد معدني و محيط زيست، كشاورزي، صنعت و گردشگري،‌ منابع انساني و توسعه پايدار، پژوهش‌هاي اقتصادي و آمارگيري و روابط بين‌الملل استوار است.

از اهداف اصلي اين سازمان مي‌توان به توسعه پايدار اقتصادي كشورهاي عضو، رفع موانع تجاري و توسعه تجارت درون منطقه‌اي، نقش اكو در رشد تجارت جهاني، يكپارچگي اقتصادي كشورهاي عضو با اقتصاد جهاني، توسعه زير‌ساختهاي حمل و نقل و ارتباطات كه عامل پيوند كشورهاي عضو با يكديگر و دنياي خارج است، آزاد‌سازي اقتصادي و خصوصي‌سازي، به جريان انداختن و فعال كردن ذخاير و منابع كشورهاي عضو اكو، همكاري منطقه‌اي براي كنترل مواد مخدر، حفظ محيط زيست و تحكيم روابط تاريخي و فرهنگي در بين كشورهاي عضو و همكاري با سازمان‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي اشاره كرد.

اصول حاكم بر همكاري اكو با ساير كشورها نيز مبتني بر حاكميت برابري بين كشورهاي عضو، ارتباط بين اقتصاد ملي و طرح‌هاي توسعه با اهداف بلند مدت اكو تا حد ممكن ، انجام تلاش‌هاي مشترك براي كسب دسترسي آزادتر به بازارهاي جهاني براي صدور مواد خام و توليدات كشورهاي عضو اكو، بهره‌برداري موثر از موسسات اكو، تنظيم موافقت‌نامه‌ها و همكاري با سازمانهاي منطقه‌اي و بين‌المللي از جمله موسسات مالي بين‌المللي، تلاش مشترك براي توسعه يك ديدگاه هماهنگ به منظور مشاركت در برنامه‌ريزي‌هاي منطقه‌اي و جهاني، تفهيم راهكار همكاري اقتصادي و تبادل اطلاعات در زمينه‌هاي آموزشي، علمي، فني و فرهنگي است.

سازمان همكاري‌هاي اقتصادي تاكنون نقش مهمي در ايجاد تغيير و تحول در سطح كشورهاي عضو و ارتباط آنها با ديگر كشورها داشته است.

فلسفه ايجاد سازمان را بايد در شرايط سياسي، اقتصادي موجود در كشورهاي عضو در اولين سالهاي دهه 1960 جستجو كرد. از نظر شرايط اقتصادي 3 كشور مذكور در صدد اجراي طرح صنعتي كردن خود به شيوة غربي بودند. محدوديت ذخاير ارضي، نياز به اجراي طرحهاي صنعتي، دريافت تكنولوژي و سرانجام استفاده از امكانات رفاهي منطقه‌اي، از جمله دلايل بوجود آمدن انديشه RCD در قالب يك سازمان همكاري چند جانبه بود.

علاوه بر اين عوامل، داشتن علايق تاريخي، فرهنگي و سنتي مشترك ميان 3 كشور و قرار گرفتن در يك منطقه حساس و استراتژيك، ضرورت پيدايش يك چنين سازماني را هر چه بيشتر آشكار ساخت.

 بنابراين در اعلاميه مشترك سازمان همكاريهاي منطقه اي(RCD)، سران سه كشور موافقت اصولي خود را در موارد زير اعلام داشتند:

1-   ايجاد مبادله آزاد كالاها از طرق مختلف از جمله انعقاد قراردادهاي بازرگاني.

2-   برقراري مناسبات بيشتر بين اتاق هاي بازرگاني موجود و نيز تاسيس اتاقهاي بازرگاني مشترك .

5-   بهبود خطوط حمل و نقل هوايي داخل منطقه و احيانا" تاسيس يك خط هوايي مجهز .

6-   مطالعه امكان‌سنجي توسعه همكاري بيشتر در خصوص كشتيراني، من جمله تاسيس يك خط مشترك دريايي و يا تشكيل يك كنفرانس كشتيراني منطقه اي .

7-   انجام مطالعات و بررسي هاي لازم براي احداث و بهبود خطوط ارتباطي راه و راه آهن بين سه كشور.

8-   لغو تشريفات رواديد عبور بين سه كشور منطقه به منظور تسهيل امر مسافرت.

9-   همكاريهاي فني بين سه كشور از راه اعزام كارشناس، تربيت كادر فني و اعطاي بورس.

10- مطالعه و بررسي كليه امكانات موجود به منظور توسعه و تحكيم همكاريهاي فرهنگي بين سه كشور و همچنين تاسيس مراكز فرهنگي و هنري جهت انجام مطالعات و تحقيقات فرهنگي ، تاريخي و تمدن سه كشور.

در آوريل 1976 سران سه كشور به مدت سه روز در ازمير تركيه گرد آمدند و ضمن بررسي اوضاع جهاني و منطقه اي، گسترش مناسبات را در زمينه هاي گوناگون مورد بررسي قرار داده و با صدور اعلاميه تاريخي ازمير در واقع نقطه عطفي در همكاري عمران منطقه اي بوجود آمد. 

2. تأسيس سازمان اكو و نقدی بر عملکرد افغانستان در این سازمان از دیدگاه ترانزیت و ترانسپورت منطقوی

كشور هاي همسايه مسلمان و جهان سوم براي بسط همكاري سه كشور ايران ،‌ پاكستان و تركيه ساختار تحت نام جديد سازمان همكاري اقتصادي (اكو) در سال 1985 آغاز به كار كرد اولين اجلاس از اهميت ويژه اي برخوردار بود زيرا با تحولات شگرفي كه در صحنه جهاني به فروپاشي اتحاد جماهير شوروي اتفاق افتاده بود تعدادي از كشور هاي تازه استقلال يافته مسلمان از آسياي مركزي و قفقاز را بر آن داشت تا تمايل خود و براي پيوستن به اين سازمان اعلام نمايند كه اين علاقه مي توانست نقطه عطفي در روند توسعه فعاليت هاي (اكو) به حساب آيد بنابر اين علاوه بر سه كشور ايران ، پاكستان و تركيه ،آذربايجان ، قرقیزستان،‌ تاجيكستان، ‌ازبكستان، قزاقستان و همچنين افغانستان در سال 1992 عضويت (اكو) را حاصل نموده و طبيعتاً‌ پيوستن جمهوري هاي تازه استقلال يافته پيوستن به گروه ها و سازمانهاي منطقه اي را علاوه بر استقرار حاكميت سياسي و ثبات موقعيت جديد خود در داخل در به رسميت شناخته نشان در سطح بين المللي ضروري مي دانستند.

دفتر مرکزی و محل دارالانشاء سازمان اکو در تهران قرار دارد كشور هاي عضو (اكو) در منطقه اي استراتيژيك قرار گرفته اند كه داراي منابع طبيعي فراواني نظير منابع عظيم نفت و گاز مواد معدني فلزي از جمله مس، طلا روي و ذخاير عظيمي از مواد معدني غير فلزي و از همه مهم ترنيروي انساني يا به عبارتي سرمايه انساني فراوان وجود مي باشد كه با توجه به اينكه كشور هاي عضو (اكو) كه از زمينه رشد با زار منطقه اي خوبي برخوردارند مي توانند آينده توسعه صنعتي اين كشور ها را رقم بزند ، با وجود يك سازمان منطقه اي قدرتمند جابجايي سرمايه انساني تسهيل مي گردد،‌ فهرست هاي اقتصادي در توليد صنعتي ايجاد ميشود و سبب مي گردد تا زمينه فناوري دانش روز مشاركت هاي  نويني در سطح منطقه اي شكل بگيرد.

تبصره و نقد بر عملکرد افغانستان در سازمان ایکو از دیدگاه ترانزیت و ترانسپورت منطقوی

با در نظرداشت درک اهمیت جغرافیایی افغانستان و پیوستن افغانستان در سال 1992 به عضویت سازمان همکاری اقتصادی ایکو و کشورهای اسیای میانه به راستی این سازمان از یک سازمان سه جانبه با مشروعیت و قدرت بیشتر دارای 10 عضو گردید و همچنین با در نظرداشت مشترکات قوی منطقه ای و داشتن پتانسیل های انرژی اسیای میانه و پیوستن افغانستان به این کشور که زمینه حضور این سازمان را در اسیای میانه و حضور اسیای میانه از مسیر افغانستان به اب های گرم را مساعد می ساخت نقش و سهم گیری افغانستان در این سازمان بسیار کم بوده و مسئولین نظام و حکام افغانستان توانایی استفاده موثر و دوام دار را از این سازمان نداشته اند و پس از سال 2002 به بعد که عملاً نقش سازمان در منطقه تبارز نموده وبا امضاء موافقتنامه TTFA به منظور فراهم اوری تسهیلات ترانزیتی و ترانسپورتی و حذف موانع موجود گسترش روابط ترانزیتی و ترانسپورتی منطقوی گام های عملی برداشته شده است که تا به حال صرف دو کشور ترکمنستان و ازبکستان مراحل تصویب و تطبیق توافقات انجام شده را انجام نداده اند ودر جلسات متعدد از ایشان خواسته شده است تا مراحل پیوستن و تصویب در کشور خویش را به اتمام رسانده و اطمینان کشورهای عضو را حاصل نمایند و نقطه قابل بحث در این است که تا به حال با موجودیت توافقات بسیار در این زمینه صرف پروژه های کلان منطقوی از جمله فعال سازی کریدورهای ترانزیتی و ترانسپورتی با محوریت جمهوری اسلامی ایران گنجانیده شده است که باز هم نقش و موقعیت جغرافیایی افغانستان صرف بنا به دلایل امنیتی در نظر گرفته نشده است و پروژه های تحت کار ایکو را می توان چنین بر شمرد:

- افغانستان در دو کریدور جاده ای و ریلی تحت نام KTAI متشکل از کشورهای قرقیزستان – تاجیکستان – افغانستان و ایران و با هدف اتصال به  چین و از مسیر ایران به بندر چابهار و ترکیه در نظر گرفته شده است و کریدورهای دیگر منطقوی با محوریت جمهوری اسلامی ایران در دستور کار این سازمان قرار داشته وبرای عملی نمودن و به مرحله اجرایی در اوردن ان اقدامات جدی صورت گرفته شده است و این بی تفاوتی مسئولین افغانستان در تمام عرصه های بالخصوص تامین امنیت وسایط شامل در کریدورهای و نهایی سازی تکمیل پروژه سرک قیصار – لامان سمت فاریاب و شمال افغانستان از عمده دلایل عدم تسریع بخشیدن و عملی شدن این پروژه می باشد.و با دوام این مشکلات در اینده ده ساله ایکو ممکن بنا به تکمیل پروژه های کشورهای همسایه و فراهم اروی تسهیلات برای دیگر کشورهای از جمله پاکستان و ایران و ترکمنستان محوریت اتصال افغانستان به اسیای میانه و کشورهای جنوب شرق اسیا و اروپا و چین برای این کشورهای فرصت های جایگزینی افغانستان مساعد تر و افغانستان با انزواری نقش ترانزیتی و ترانسپورتی منطقوی و عدم علاقمندی پیدا نمودن دونرها و اسپانسرهای بین المللی تکمیل پروژه های ملی خود روبرو گردد .

-  دوم اینکه برای تطبیق بهتر موافقتنامه TTFA موضوع طرح ویزه استیکری ایکو نیز مراحل نهایی خویش را به اتمام رسانده  و صرف بنا به دلایل غیر موجع پروسه فوق تسریع نگردیده ودر این قسمت ایجاب می نماید تا مسئولین سفارت افغانستان در تهران و مسئولین محترم وزارت امور خارجه برای عملی شدن هر چه سریعتر تطبیق پروژه طرح ویزه استیکری ایکو جدیت به خرج داده و اقدام نمایند قابل ذکر است در این قسمت صلاحیت صدور ویزه مولتی پل برای دریوران و کمک راننده بین 10 کشور عضو با در نظرداشت معیارها و طرزالعمل های پیش بینی شده به مسئولین وزارت امور خارجه هر کشور و وزارت ترانسپورت کشورهای عضو سپرده می شود که اکثریت مشکلات ویزه و تردد و ترانزیت و ترانسپورت افغانستان درسطح منطقه حل خواهد شد و از انجا که افغانستان اخیراً بعد از 3 دهه جنگ های داخلی سیستم تیر دوباره فعال گردیده بسیار ممد و موثر واقع می گردد و از دیدگاه اقتصادی رشد و تسریع تردد وسایط ترانزیت و ترانسپورت کشورهای منطقه ثبات و رشد اقتصادی وصلح دوام دار را تضمین و زمینه فعالیت و رشد اقتصادی و کار مناسب را برای بیش از 1000 شرکت ترانسپورت داخلی و خارجی و بستر مناسب رشد و افزایش عواید ترانزیتی و ترانسپورتی و عواید مالیاتی کشور عزیزمان افغانستان را خواهدا داشت و همچنین حضور کالاهای و تولیدات افغانی را با هزینه های کمتر و سهولت های ترانزیتی و ترانسپورتی حضور در بازارهای بین المللی را به بار خواهد اورد

- عضویت و دوباره فعال سازی سیستم تیر افغانستان که خوشبختانه بر اساس سعی و تلاش مسئولین ریاست قوانین و ارتباط خارجه و زارت ترانسپورت و هوانوردی – اطاق های تجارت و صنایع افغانستان و گمرکات این امر در ترکیب یک کمیته تخنیکی تطبیق سیستم تیر متشکل از ادارات ذیربط افغانستان عملی گردیده و بنا به دلایل عدم حمایت و درک اهمیت عضویت افغانستان در کنوانسیون های بین المللی با مشکلات ویزه و دیگر موارد مطرح شده روبرو می باشد و در این قسمت کار جریان داشته اما موجودیت افراد و مسئولین بی تفاوت در راس ادارات مربوطه برای تسریع بخشیدن عضوتیو فعالیت دوام دار در خطوط مرزی و مرکز از عمده دلایل عدم تسریع بخشیدن و فعالیت موثر می باشد و باید در این زمینه اقدامات جدی ازسوی مسئولین مربوطه برداشته شود و برای بهتر تسریع بخشیدن و رفع مشکلات و تسریع تردد و ترانزیت کشورهای همسایه مطابق به نیازمندی های تطبیق سیستم تیر باید علاوه بر تکمیل کریدورهای منطقه و شاهراه های افغانستان سهولت های ویزه – پارکینگ های معیاری خدمات رسانی با امکانات صحی، امنیتی، هتل و استراحت گاه و موجودیت ادارات مربوطه در طول مسیر بین راهی و خطوط مرزی در گمرکات و بنادر مرزی افغانستان عملی گردد و ایجاب می نماید در پروژه های کلان اقتصادی در اولویت رشد اقتصادی افغانستان قرار داده شود .

- عضویت افغانستان در کنوانسیون های بین المللی جاده ای مرتبط به ترانزیت و ترانسپورت جاده ای که در این قسمت نیز اقدامات ابتدایی صورت گرفته و عنقریب در سال 2015 ورکشاپ های اموزشی ان به همکاری سازمان ایکو در افغانستان دایر می گردد و ایجاب می نماید تا زمینه سازی ارایه خدمات و معیاری سازی شرکت های ترانسپورتی در دستور کار جمهوری اسلامی افغانستان قرار داده شود

- بیمه نیز از جمله پروژه ای در دستور کار ایکو تحت نام بیمه ایکو می باشد که ان نیز باید تسریع بخشیده و اکثریت مشکلات بیمه تردد وسایط در بین کشورهای همسایه تقلیل یابد که متاسفانه با موجودیت داشتن ریاست بیمه در ساختار تشکیلاتی وزارت محترم مالیه افغانستان و داشتن چند شرکت بیمه دولتی و خصوصی ارایه خدمات معیاری در دستور کار ایشان نبوده و صرف جنبه سمبولیک داشته و عدم توانایی و ضعف ایشان از جمله عمده دلایل عدم تطبیق بیمه و ارایه خدمات بیمه در افغانستان گردیده است و ایجاب می نماید وزارت محترم مالیه افغانستان توجه جدی نماید و در قسمت بیمه موارد فوق که از سوی پاکستان و ایران در عمده مشکلات افغانستان تنش زا بوده است نیز از جمله عمده دلایل ان می باشد که کشورهای فوق علاوه بر دریافت تضمین و بیمه های گزاف باعث کاهش قدرت رقابت و تضعیف نقش حضور افغانستان در کشورهای همسایه گردیده است و تنها مشکل بی پروایی و مسئولیت پذیری ادارات بیمه افغانستان بوده است.

این مختصر مواردی بود که در قسمت عرصه ترانزیت و ترانسپورت در بین کشورهای عضو از دیدگاه کمیته های کاری ترانسپورت افغانستان بوده است و در دیگر موارد کمیته های کاری متاسفانه نتایج قابل لمس که بتوان از عمده موارد مطرح شده باشد نزد اینجانب نبوده تا تشریع گردد

3.اهداف واصول اكو :

به طور كلي توسعه اقتصادي و اجتماعي هدف اصلي اكو مي‌باشد. به همين منظور علاوه بر"عهد نامه ازمير" كه اساس اصول و اهداف همكاري در اكو را تعيين مي نمايد، كشورهاي عضو در چند سال گذشته سه طرح اجرايي عمده را به تصويب رساندند كه عبارتند از: طرح عمل كوتيه، بيانيه استانبول و طرح كلي آلماتي. به منظور توسعه حمل و نقل و ارتباطات در منطقه طرح هاي اول و دوم كه به نوعي چهارچوب كلي توسعه ساختار اجتماعي، اقتصادي اكو به شمار مي روند، اولويت هاي همكاري اين سازمان را نيز در زمينه هاي تجارت، انرژي، صنعت، كشاورزي، حمل و نقل و ارتباطات مشخص مي كنند. از ديگر اهداف اصلي اكو اتصال كليه پايتخت هاي كشورهاي عضو اكو به همديگر از طريق جاده هاي مواصلاتي، راه آهن و هوايي مي باشد.

عهدنامه ازمير در سال 1977 كه در حقيقت اساسنامه سازمان محسوب مي‌شود در موارد مختلف اهداف كشورهاي ايران، تركيه و پاكستان را در مورد تشكيل سازمان مذكور بيان نموده است.

به موجب ماده 2، دولتهاي عضو، سازمان همكاري اقتصادي (اكو) را به عنوان سازماني به منظور تأمين همكاري اقتصادي، فني و فرهنگي ميان خود تأسيس ‌كرده و براي نيل به اين مقصود درباره اصول ذيل توافق نمودند:

الف: گسترش بازرگاني بين دول عضو _‌از طريق تأمين دسترسي آزادانه‌تر به بازارهاي يكديگر و همچنین گسترش تجارت درون منطقه اي و فرامنطقه اي و حذف موانع تجاری

ب. ترغيب به ايجاد شرايط مساعد در هر يك از دول عضو براي رشد مداوم اقتصادي به منظور ارتقاء مستمر سطح زندگي مردم.

ج. تحكيم همبستگي‌هاي فرهنگي و علائق معنوي و برادرانه‌اي كه مردم دول عضو را از مجاري اجتماعي و فرهنگي به يكديگر پيوند مي‌دهند.

د. كمك به رشد تجارت جهاني از طريق اتخاذ روشي مشترك در مجامع بين‌المللي و كوشش به منظور محو سياست‌هاي غيرمنصفانه بازرگاني كه براي كشورهاي روبه رشد شرايط تجاري نامساعد به بار آورده است.

-  ارتقای شرايط براي انکشاف اقتصادي پايدار و افزايش سطح زندگي و رفاه مردم

- تلاش در جهت ادغام تجارت كشورهاي منطقه با تجارت جهاني و ارتقای همكاري هاي اقتصادي، اجتماعي،فرهنگي، فني و علمي

- توسعه زيربناهاي ترانسپورت و ارتباطات

-  توسعه همگرايي بخش دولتي و خصوصي با تاكيد بر آزادسازي اقتصادي

- تدوين برنامه مشترك جهت توسعه منابع انساني و بهره برداري از منابع طبيعي

به موجب پروتكل اصلاحي عهدنامه ازمير در سال 1990، ايجاد منطقه‌ آزاد تجاري كه در عهدنامه ازمير پيش‌بيني شده بود حذف و بجاي آن مقرر گرديد كه كشورهاي عضو بر اساس تعهدات مندرج در قراردادهايشان امكان تأمين حداكثر كاهش ممكن موانع تجاري در منطقه اكو را در زمان مناسب و با عنايت به تجارب كسب شده در چارچوب سيستم تعرفه ترجيحي اكو بدون صدمه زدن به ديگر تعهدات بين‌المللي كشورهاي عضو مورد بررسي قرار دهند.

به موجب ماده چهارم عهدنامه، دولتهاي عضو از طرق مختلف ذيل با يكديگر تشريك مساعي خواهند نمود:

-   ايجاد طرحهاي مشترك صنعتي بر اساس بازار منطقه از طريق همكاري در صنايع و تخصص در توليد اجزا و قطعات و نيز اتخاذ تدابير مؤثر براي تأمين گردش هر چه بيشتر محصولات طرحهاي مشترك در داخل منطقه

-   تعيين طرحهاي مشتركي كه در آينده ايجاد مي‌شود مبتني بر رهنمودهاي ذيل و ديگر رهنمودها از طرف دولتهاي عضو

الف. ايجاد طرحهاي مشترك صنعتي به ويژه صنايعي مورد تشويق قرار خواهد گرفت كه اقتصادي بودنشان بر اساس منطقه‌اي قابل دوام باشد.

ب. به طرحهاي مشترك اكو امتيازهاي مالي مشابه با امتيازهايي كه براي صنايع ملي با اهميت قائل مي‌شوند، داده شود.

ج. اقدام جمعي براي تجارت و صنعت به نحوي بعمل آيد كه توليد و مبادله كالاهاي صنعتي مكمل يكديگر باشند.

تبصره : بر اساس مطالعه اهداف و اصول اساسی ایکو که در بین 3 کشور در ابتدا و بعد ها با پیوستن هفت کشور شامل اسیای میانه و افغانستان نیز می باشند گسترش یافته می توان موارد ذیل را از جمله موارد طرح شده اما به مرحله تطبیق و اجرایی تا به حال برای رسیدن به اهداف و اصول کلی موافقت نامه ها و تصامیم گرفته شده در این اجلاس را می توان نام برد موارد ذیل است

به منظور رشد  همکاری های اقتصادی ترانسپورتی طرح های ایجاد ویزه استیکری ایکو ، طرح کارت بیمه سفید ایکو ، طرح ایجاد و تاسیس کریدورهای منطقوی به منظور گسترش روابط ترانزیتی و ترانسپورتی ایکو، طرح تطبیق و عضویت کشورهای عضو در کنوانسیون های بین المللی مرتبط به جاده  ترانزیت و ترانسپورت ، طرح ایجاد منطقه ازاد تجارتی و ترانزیتی و ترانسپورتی،طرح ایجاد و تاسیس انجمن خدمات لوجستیکی ایکو، طرح تطبیق و تصویب موافقتنامه TTFA در بین کشورهای عضو ایکو به منظور رفع موانع ترانزیتی و ترانسپورتی را می توان از جمله موارد تحت کار سازمان ایکو در بخش ترانزیت و ترانسپورت و گسترش ارتباطات را نام برد

تحلیل و بررسی و نقد از لحاظ عملکرد افغانستان در این بخش ها  سازمان های همکاری های اقتصادی ایکو موارد ذیل را می توان نام برد که ایجاب تعریف منافع ملی از نگاه ترانزیت و ترانسپورت در سطح منطقه را می نماید

-           از جمله عمده ترین مشکلات و دلایل امنیت و تامین امنیت مطرح بوده اما از ان مهم تر بی تفاوتی و سهم گیری مسئولان در بخش عضویت در سازمان های بین المللی و منطقه ای حایز اهمیت است چرا که افغانستان با داشتن نقش کلیدی در منطقه در اکثریت احداث کریدورهای منطقه ای با محوریت جمهوری اسلامی ایران ایجاد شده است

-           در بخش طرح ویزه استیکری ایکو و بیمه ایکو ایران نقش محوری را به دوش گرفته و از تطبیق و عملی شدن این طرح های منطقه ای که بیشترین مفاد را می توان برای افغانستان در قسمت رفع موانع ویزه و بیمه را حاصل نماید

-          طرح تطبیق موافقتنامه TTFA که عملاً در یک چهارچوب نظم بخشیده و مسئولیت پذیر می توان با معیاری کردن ارایه خدمات ترانسپورتی و مرزی ادارات مرزی و بین راهی افغانستان علاوه بر تطبیق موفقانه امتیاز راه یابی به بازارهای جهانی را حاصل نمائیم

-           طرح عضویت کشورهای عضو در کنوانسیون های بین المللی مرتبط به جاده که در این عرصه بعد از 4 سال زحمات توانستیم افغانستان را در چهارچوب کنوانسیون TIR دوباره فعال سازیم که متاسفانه با مشکلات جدید ویزه و عضویت در دیگر کنوانسیون های مرتبط به جاده روبرو گشته ایم که از ان جمله می توان عضویت در کنوانسیون های حمل و نقل مواد خطرناک ADR کنوانسیون کشورهای محاط به خشکه ، کنوانسیون کانتینر بری، حمل و نقل بارنامه CMR و دیگر کنوانسیون های مرتبط به جاده که با درک اهمیت و نقش انها می توانیم علاوه بر حاصل کردن عضویت ارایه خدمات ترانسپورتی را معیاری سازیم

-           عضویت در کریدورهای منطقه ای از محوریت افغانستان که بیشترین ضرر و انزوای ترانزیتی و ترانسپورتی افغانستان را در دراز مدت حاصل خواهد نمود فقط به دلایل امنیتی که ان هم از سوی مسئولین نظام نادیده گرفته شده و نقش ترانزیت و ترانسپورت و تامین امنیت مسیرهای شاهراه ها و مسیرهای ارتباطاتی افغانستان را نادیده می گیرند که از انجمله عدم تکمیل پروژه جاده ای و کمربند ارتباطاتی افغانستان در مسیر قیصار – لاماند را می توان نام برد به همین دلایل کریدورهای منطقه بر خلاف منافع ملی افغانستان در حال شکل گیری می باشد و باید در این مورد تجدید نظر صورت بگیرد.

-          ایجاد مناطق ازاد تجارتی و ترانزیتی از محور کشورهای همسایه افغانستان بنا به عدم داشتن استراتژی و پالیسی خاص منطقوی مورد نیاز افغانستان از لحاظ محاط به خشکه بودن می توان نام برد که ایجاب می نماید در قسمت سهم گیری و استفاده از مسیرهای کشورهای اسیای میانه و تفاهم با چین در قسمت تطبیق پالیسی عمل بالمثل و حمایت از سیاست های حفظ منافع ملی باید فعال گردد.

-          در ایجاد و ارتباط با کشورهای کلان اقتصادی چین و روسیه باید افغانستان مستقلانه تصمیم گیری نموده و عمل نماید و در این قسمت منافع ملی افغانستان ارتباطات مستقیم و بدون واسطه از مسیر کشورهای دیگر را ایجاب می نماید

-          ارتباطات روسیه به ابهای گرم از مسیر افغانستان و ارتباطات چین از مسیر افغانستان در دراز مدت به اروپا و ارتباطات هند از مسیر چابهار به اسیای میانه و کشورهای عربی باید در یک چهارچوب و پالیسی خاص بر اساس منافع ملی افغانستان تعریف و تطبیق شود

-          ساختار تشکیلاتی ایکو که متسفانه افغانستان با داشتن عضویت در این سازمان در سطوح تصمیم گیری و اجرایی این سازمان هیچ نقش نداشته و در حد یک خانه سامان و یک مدیر ساده اجرایی کارمندان داشته و در سطوح تصمیم گیری و راس کمیته های هشت گانه و اجرایی و همچنین در ساختار راس سکرتریت جای نداشته و سفارت افغانستان نیز با موجودیت و باخبری از ساختارهای تشکیلاتی ایکو صرف حضور فزیکی داشته و در این راستا تا به حال هیچ اقدام ننموده است و ایجاب می نماید تا افغانستان در ساختارهای تصمیم گیری و راس تشکیلاتی منحیث یک کشور تاثیر گذار حضور داشته و فعالیت نماید

 

 4. اركان اكو و نقش حضور افغانستان در ساختار تشکیلاتی و اجرایی ایکو

اركان سازمان همكاري اقتصادي (اكو) بر اساس عهدنامه ازمير عبارتست از:

الف - شوراي وزيران

ب - شوراي قائم مقامان

ج - شوراي برنامه‌‌ريزي منطقه اي

د - كميته‌هاي فني

هـ - دبيرخانه

و - سازمان تخصصي

 

تشکیلات سازمان همکاری های اقتصادی اکو

اجلاس روئسای ایکو یا اجلاس سران ایکو

نشست سران كه هر دو سال يكبار جهت اتخاذ رهنمودهاي كلي برگزار مي گردد.

نظر به معلومات به دست امده افغانستان در راس سازمان های منطقوی بیشترین نقش تعارفی را بازی کرده و در این جلسات اکثریت کشورهای عضو بالخصوص ایران – پاکستان و ترکیه منحیث داشتن نقش محوری و شریک بودن در اکثریت پروژه های منطقوی و فرامنطقوی و با حضور داشتن در راس ساختارهای اجرایی و تشکیلاتی نقش فعال داشته و بیشترین تاثیر گذاری و ارایه معلومات و دیدگاه های فرامنطقه ای و منطقه ای خود را بر اساس ارایه دیدگاه های سیاسی و تطبیقی منافع ملی خویش را ارایه می کنند و افغانستان نقش تعارفی خود را داشته و موضوعات مطرح شده نیز مورد تعقیب  و پیگیری مسئولانه از سوی ادارات مسئول افغانستان قرار نمی گیرد

 

الف - شوراي وزيران ایکو و نقش افغانستان در این بخش ساختار تشکیلاتی

شوراي وزيران (COM)عنوان عاليترين ركن تعيين كننده خط مشي سیاست گذاری و تصمیم گیری سازمان محسوب مي‌شود و با شركت وزراي امور خارجه كشورهاي عضو و يا ديگر نمايندگاني كه مقام وزارت داشته باشند تشكيل مي‌شود. شورا داراي اجلاس ساليانه بوده و حداقل يك بار در طي سال تشكيل جلسه مي‌‌دهد. در اين جلسات، آيين نامه‌هاي داخلي تدوين و همچنين تصميمات سازمان توسط آن اتخاذ مي‌شود.

تبصره از دیدگاه نقش افغانستان در شورای وزیران ایکو

-          شورای ویزان با در نظرداشت نقش اهمیت ترانزیت و ترانسپورت و بخش های مربوطه هر کمیته کاری این سازمان نیز متشکل از وزرای مربوطه نیز دایر می گردد که می توان گفت نقش افغانستان نیز در سطح تصمیم گیری و حضور فعال بر اساس تحلیل و بررسی درست از بخش های مربوطه صورت نمی گیرد و ایجاب می نماید تا وزرای مربوطه در قسمت اشتراک در این جلسات در هماهنگی با سیاست خارجی و منافع ملی افغانستان و با سهم گیری بیشتر در پروژه های کلان منطقوی حضور برسانند.

ب -  شوراي قائم مقامان سفرای کشورهای عضو ایکو در تهران و نقش افغانستان

شوراي نمايندگان دائمی(CPR)  که بازوي اجرائي شوراي وزيران است و هر ماه در سطح سفرای کشورهای عضو در تهران تشكيل جلسه مي دهد و متشكل از مدير كل وزارت امور خارجه ج. ا. ايران و سفراي كشورهاي عضو در ايران بوده و به عنوان ركن دايمي از طرف وزيران رويه و خط مشي سازمان را تعيين و موضوعاتي را كه مستلزم اتخاذ تصميم توسط دول عضو مي‌باشد، تنظيم مي‌كند و در امور مربوط به اجراي تصميمات شواري وزيران اقدامات مقتضي بعمل مي‌آورد. اين شورا داراي اجلاس مرتب بوده و هر زمان كه نياز باشد تشكيل جلسه مي‌دهد. رياست اين شورا هر شش ماه به صورت دوره‌اي و به ترتيب حروف انگليسي نام كشورهاي عضو با يكي از اين كشورها است كه داراي نمايندگي ثابت در ايران مي‌باشد.

تبصره : در این بخش افغانستان با داشتن بخش مربوطه ایکو در سفارت افغانستان متاسفانه توانایی اجرایی و مسلکی مورد نیاز را نداشته و با حضور فزیکی در جلسات و بدون داشتن معلومات بخش مربوطه را به پیش می برد ضمن اینکه نیاز است در این مورد بازنگری و مسئولیت پذیری بیشتر صورت بگیرد و یکی از اصول وظیفوی ایشان در جلسات قبل  وبعد از جلسات شریک سازی تصامیم و موضوعات و تشریک مساعی با مسئولین افغانستان در جلسات ایکو در تهران می باشد ضرور احساس می شود و از جنبه تشریفاتی و سمبولیک سفارت افغانستان باید خارج شده و جنبه فعال تر را اتخاذ نماید قابل ذکر است عرصه های تصمیم گیری و حضور در ساختار تشکیلاتی ایکو می تواند از عمده ترین موضوعات مورد بحث در ایکو باشد که باید از سوی سفارت افغانستان در این جلسات مورد  پیگیری قرار گیرد.

ج - شوراي برنامه‌ريزي منطقه‌اي و نقش افغانستان در تصامیم گرفته شده در جلسات RPC

شوراي برنامه ريزي منطقه اي(RPC) مركب از رؤساي سازمانهاي برنامه دول عضو يا نمايندگاني كه داراي همان اختيارات باشند، بوده و حداقل سالي يكبار تشكيل جلسه مي‌دهد. اين شورا به طور كلي مطالعه درباره طرحهاي عمراني و بررسي استعدادها و امكانات توليدي كشورهاي عضو را بر عهده دارد و پيرامون طرحهاي مشترك و قراردادهاي طويل‌المدت و ايجاد هماهنگي بين طرحهاي همكاري دولتهاي عضو و اقداماتي كه لازم است نسبت به انجام آنها تسريع به عمل آيد اظهارنظر و توصيه‌هاي لازم را مي‌نمايد. توصيه‌هاي شورا به همراه گزارش نتايج ارزيابي به شوراي وزيران جهت اتخاذ تصميم ارائه مي‌شود.

تبصره : در این بخش افغانستان فعال تر و با اماده گی های بیشتر اشتراک نموده است و هر ساله تحت ریاست وزارت محترم اقتصاد منحیث فوکل پوینت اقتصادی همکاری های منطقه ای افغانستان اشتراک می نماید که تا به حال در این سازمان افغانستان به موفقیت هایی میسر گردیده است و توانسته است در سطح تطبیق و اعمال فشار در بخش ترانسپورت و ارتباطات گام هایی بردارد و زمینه حضور افغانستان را درکریدورهای منطقه ای مهیا سازد و همچنین در تصمیم گیری های منطقه ای نقش ایفاء نموده است طوری که با حضور در همین اجلاس ها در سال 1388 توانست با قبول کردن دوباره فعال سازی سیستم تیر افغانستان را به جامعه جهانی پیوند بدهد و بعد از 3 دهه جنگ های داخلی افغانستان گام های ابتدایی را در راه فعالیت در چهارچوب های پذیرفته شده بین المللی اقدام نماید و همچنین بر اساس تصامیم گرفته شده در 24 اجلاس نیز از نادیده گرفتن افغانستان منحیث کوتاه ترین مسیر ارتباطی و اعمال فشار بر پاکستان برای دستیابی به هند از این مسیر و همچنین اعمال فشار منحیث ابزار سیاست اقتصادی از حضور پاکستان در چهارچوب کریدور های منطقه ای به اسیای میانه جلوگیری نموده است و در عرصه ساختارهای تشکیلاتی نیز با ابراز ناخشنودی از ساختار اجرایی وتشکیلاتی ایکو ضرورت اوردن اصلاحات را در اجندا ایکو وارد و در زمینه در جلسات سفرای ایکو بحث جریان دارد و در زمینه های دیگر نیز افغانستان نقش فعال را از جمله عضویت در کنوانسیون های بین المللی جاده و تطبیق موافقتنامه TTFA از جمله همسان سازی ارایه خدمات و هزینه های ترانسپورتی تاثیر گذار بر ترانسپورت و ارتباطات گام های عملی را برداشته است

 

د - كميته‌هاي فني

اين كميته‌ها كه از نمايندگان كشورهاي عضو تشكيل مي‌شود، وظيفه دارند كه موجبات ارتباط و تماس لازم در مورد طرحهاي خاص و مشترك سازمان را بين‌ كشورهاي عضو فراهم آورند. بايد گفت در ابتداي تشكيل اين سازمان در سال 1343تحت عنوان RCD، 17 كميته بوجود آمد، اما پس از زماني كوتاه مسئولين به اين نتيجه رسيدند كه وجود كميته‌هاي متعدد كيفيت‌ها را پايين مي‌آورد و لذا با ادغام چند فعاليت در يكديگر تعداد آنها را كاهش داده و امروزه سازمان همكاري اقتصادي داراي 8 كميته به شرح ذيل مي‌باشد.

1.       كميته اقتصادي، بازرگاني

2.       كميته صنعتي و فني

3.       كميته حمل و نقل و ارتباطات

4.       كميته كشاورزي

5.       كميته علمي، آموزشي و فرهنگي

6.       كميته انرژي

7.       كميته زيربنايي در امور عمومي (كميته بهداشت و محيط زيست)

8.       كميته مبارزه با مواد مخدر

 

تبصره بر عملکرد مسئولانه افغانستان در جلسات مرتبط به کمیته های تخصصی ایکو

با در نظرداشت تخصصی بودن کمیته های کاری سازمان همکاری اقتصادی ایکو متاسفانه مسئولین افغانستان که در جلسات و یا به نمایندگی از افغانستان در اکثریت جلسات اشتراک می نمایند اکثریت بدون داشتن معلومات کافی و مطالعه اجنداء در دستور کار حضور داشته و مسئولین محترم سفارت افغانستان با در نظرداشت درک اهمیت موضوع علاوه بر حضور سمبولیک نمایندگان مرکز خود نیز حضور تشریفاتی در روز اول داشته و از محتوا و تصامیم گرفته شده واقف نبوده و مسئولانه عمل نمی کنند و ایجاب می نماید تا وزارت محترم خارجه و وزارت محترم اقتصاد افغانستان منحیث فوکل پوینت و مسئئولین درجه اول همکاری های اقتصادی افغانستان در منطقه و فرامنطقه حضور مسئولانه و با معلومات و اگاهی کامل ادارات مسئول افغانستان را در دستور کار خویش و موافقه اشتراک ایشان در جلسات رسمی بنمایند و تعهدات افغانستان و فرصت های انکشافی برای افغانستان را در جلسات جستجو کنند

 

 

تبصره : عملکرد و نقش کشورهای عضو در ساختار تشکیلاتی ایکو و ضرورت اوردن اصلاحات تشکیلاتی

هـ - دبيرخانه همان  دارالانشاء مقر دارالانشای سازمان اکو در تهران و وظایف ذیل را به پیش می برد:

به منظور برقراري ارتباط بين ارگانهاي مختلف كشورهاي عضو، تصميم گرفته شد كه سازمان همكاري اقتصادي( اكو) داراي يك دفتر دايمي به نام دبيرخانه باشد كه مقر آن در تهران است. دبيرخانه اكو از يك دبيركل و تعدادي كارمند اداري تشكيل گرديده و داراي وظايف متعددي است.

وظايف دبيركل

1.       تهيه اسناد و مدارك لازم، تنظيم صورتحساب، نظرات و تصميمات سازمان،

2.       حفظ ارتباط با دولتهاي عضو و ساير ارگانها،

3.       تهيه گزارش سالانه،

4.       بررسي فعاليتهاي سازمان همكاري اقتصادي (اكو) و ارزيابي موفقيت‌هاي آن،

5.       تهيه گزارش جامع درباره وضعيت اقتصادي كشورهاي عضو و تسليم آن به شواري وزيران.

6.       دارالانشاء مسوول هماهنگي و نظارت بر اجراي فعاليت هاي ایكو و كمك به برگزاري نشست ها مي باشد.

7.        دارالانشاء متشكل از سکرترجنرال، معاونين، مديران و كارمندان است.

8.       شوراي وزيران از ميان نامزدهاي انتخاب شده از سوي كشورهاي عضو، دایرکترجنرال را براي يك مدت سه ساله غير قابل تمديد انتخاب مي نمايد. دبيركل بالاترين مقام اجرايي سازمان مي باشد.

در  18 مین شورای وزیران اکو ، آقای یحیی معروفی، سفیر افغانستان درتهران به عنوان سکرترجنرال اکو انتخاب گردید که وظیفه خود را از آگست 2009 آغاز می نماید.

دبيرخانه تحت نظر دبيركل سازمان فعاليت دارد. دبيركل سازمان فردي است كه به تناوب از هر يك از كشورهاي عضو بر اساس ترتيب حروف انگليسي سه كشور عضو مؤسس براي مدت 4 سال انتخاب مي‌شد. شايان ذكر است كه اعتبار اين قاعده تا سال 2000 ميلادي بود و پس از آن دبيركل براي مدت دو سال به ترتيب حروف انگليسي اعضاء‌ انتخاب مي‌شود.

دبيرخانه سازمان داراي تشكيلات منسجمي مي‌باشد كه اين تشكيلات عبارتند از: دبير كل سازمان، معاونين دبيركل، مديران دبيرخانه (از هر كشور 2 نفر به عنوان مديرانتخاب مي‌شوند) و تعدادي كارمند اداري و دفتري.

 

تبصره : عملکرد و نقش کشورهای عضو در ساختار تشکیلاتی ایکو و ضرورت اوردن اصلاحات تشکیلاتی

ساختار تشکیلاتی ایکو بر محوریت دبیرخانه ایکو و تشکیلات و ساختارهای کمیته های تخصصی و نهادهای تخصصی منطقه ایکو ایحاد و در راس تمامی کمیته ها و نهادهای تخصصی بیشترین نقش را سه کشور ایران – پاکستان و ترکیه بر اساس محوریت تاسیس ابتدایی در موافقتنامه ازمیر شکل گرفته  وبعد از سال 1992 که عملاً 7 کشور عضو جدید از جمله افغانستان عضویت را حاصل نموده اند نقش کشورهای  عضو جدید تبارز نموده است و افغانستان علاوه بر اینکه در این سازمان نقش و مسئولیت کلیدی و در ساختارهای تصمیم گیری نقش محوری و عملی ندارد و ایجاب می نماید تا با در نظرداشت عضویت و استقلالیت کشوری در راس کمیته های کاری و نهادهای تخصصی کارشناسان و متخصصین افغانی قرار داشته و از تصامیم و فرصت های انکشافی و اقتصادی که برای افغانستان حاصل می گردد بتوانیم استفاده موثرتر و اگاهانه تر ببریم که متاسفانه در ساختارهای تشکیلاتی منحیث یک عضو در سطح پائین مامور دفتری و خانه سامان دفتری در تشکیلات ایکو سهیم می باشیم و از موضوعات مهم منطقه ای و فرامنطقه از جمله فرصت های موجود و تشریک مساعی با مسئولین افغانستان مستفید شده نتوانستیم و بر اساس معلومات جدید قرار است در راس معاونیت سکرتریت ایکو بنا به دوره ای بودن معاونیت در ماه اپریل یک نفر از ترکیه قرار بگیرد و از انجا که در عین زمان دو بست معاونیت از یک کشور عضو شده نمی توانند و افغانستان حق دارد در سطح وزراء و یا رئیس عمومی که دارای توانایی های بالقوه کارشناسی باشد کاندید معرفی نماید و عملاً در این بست ایفاء وظیفه به نمایندگی از افغانستان بنماید که در طول چند سال اخیر که اینجانب با سازمان ایکو اشنایی دارم و در جلسات متداوم از انها در قسمت اوردن اصلاحات بر اساس اصل استقلالیت و کشور واحد خواهان ان شدیم که خوشبختانه در جلسات 25 مین اجلاس بحث های ابتدایی در این مورد در سطح روئسای هیئت های اشتراک کننده مطرح ودر اجلاس وزرای روی ان بحث خواهد شد و وزارت امور خارجه افغانستان مکلفیت دارد تا در این زمینه اجراات مفید نماید و در ساختارهای روئسای کمیته های تخصصی و در سطوح اداری از نمایندگان افغانستان را در ساختار تشکیلاتی مطرح و تائید نماید

 

نهادهای تخصصی و منطقه ای اکو را می توان چنین نام برد:

بر اساس ماده 20 عهدنامه ازمير، سازمانها و مؤسسات تخصصي در برخي زمينه‌هاي خاص همكاري بوجود آمده و در همان زمينه فعاليت خود را آغاز كردند. براي اجراي اين مفاد در حال حاضر سازمان اكو داراي چند مؤسسه تخصصي مي‌باشد. اين مؤسسات عبارتند از:

ا- موسسه فرهنگي اكو :

يك مركز فرهنگي منطقه اي است و  مقر آن در تهران مي باشد و در چهارچوب اكو، اهداف و برنامه هاي مشترك فرهنگي را طرح ريزي و اجرا مي نمايد. هدف اصلي موسسه فرهنگي اكو ارتقا همكاري و مشاركت نزديك بين مردم منطقه و همكاري بين رسانه هاي گروهي ، انديشمندان ، روشنفكران، هنرمندان و كليه اقشار كه به نوعي در زمينه ميراث مشترك منطقه صاحب نظر و يا فعال هستند، مي‌باشد. تقويت مبادلات فرهنگي، برپايي نمايشگاه‌هاي هنري، برگزاري مسابقات ورزشي، برپايي سمينارها و كنگره هاي ادبي، انتشار آثار برتر منطقه، تقويت همكاري در زمينه باستان شناسي و معماري، گسترش زبان هاي رايج منطقه و ..... از جمله اهداف و برنامه هاي مورد نظر موسسه فرهنگي اكو مي باشد.

2 - بنياد علمي اكو :

مركز بنياد علمي اكو در اسلام آباد پايتخت پاكستان است و وظايف و اهداف كلي بنياد مذكور عبارتند از : تربيت نيروي متخصص و ماهر، ارتقا سطح علمي موسسات تحقيقاتي، ارزيابي مسايل مربوط به تكنولوژي و چگونگي انتقال تكنولوژي مدرن، مبادله اطلاعات علمي و غيره .... 

3- موسسه آموزشي اكو :

مركز موسسه آموزشي اكو در آنكارا پايتخت تركيه قرار دارد و وظايف و اهداف كلي آن عبارتند از: تشكيل كرسي هاي مشترك و متقابل در دانشگاه ها، مبادله دانشجو و اهداي بورسهاي مطالعاتي و فرهنگي بين كشورهاي عضو، تاسيس دانشگاه و غيره ....

·        موسسات منطقه اي :

موسسات منطقه اي اكو با مبنا قراردادن حمل و نقل و ارتباطات به عنوان عناصر زير بنايي در توسعه اقتصادي تشكيل شده اند و عبارتند از :

1. اتاق بازرگاني و صنايع اكو

 2. شركت مشترك كشتيراني (اكو)

 3. شركت هواپيمايي اكو

 4. مؤسسه آموزش عالي بيمه اكو

 5. مركز بيمه اكو

 6. شركت بيمه اتكايي اكو

 7. مؤسسه فرهنگي اكو

 8. بانك تجارت و سرمايه‌گذاري اكو

 9. بنياد جوانان اكو.

هر ساله اين مؤسسات گزارشاتي در خصوص فعاليت خود به دبيرخانه اكو ارائه مي‌دهند.

چنانچه نياز به اتخاذ تصميماتي داشته باشند كه داراي تأثير بر خط مشي سازمان باشد قبلاً از دبيركل كسب مجوز مي‌نمايند و سرانجام جهت اجراي تصميمات خود از طريق دبيرخانه از كمك كشورهاي عضو برخوردار مي‌شوند. اين مؤسسات اركاني فرعي وابسته به سازمان محسوب مي‌شوند كه توسط شوراي وزيران بوجود آمده‌اند و هر زمان لازم باشد تعدادشان بنا به ضرورت توسط همان شورا افزايش و يا كاهش خواهد يافت.

همچنين طي سالهاي اخير دو همكاري مشترك منطقه اي ديگر نيز بين سازمان هاي ذيربط كشورهاي عضو اكو بوجود آمده است. اين دو موسسه خارج از تشكيلات اكو و بصورت مستقل عمل مي كنند و عبارتند از :

الف : اكو ساي ( ECOSAI ) : موسسات عالي حسابرسي كشورهاي عضو اكو

ب : اكونا ( ECONA ) : اكونا يا خبرگزاري اكو، متشكل از خبرگزاري هاي كشورهاي عضو اكو

5- روابط اكو با سازمان هاي منطقه اي و بين المللي :

يكي از اهداف اكو ايجاد و گسترش روابط با ديگر سازمان هاي بين المللي و منطقه‌اي
مي باشد. تعدادي از اين سازمان ها وابسته به سازمان ملل متحد مي‌باشند و تعدادي به صورت منطقه‌اي فعاليت مي‌كنند. اين سازمان‌ها عبارتند از :

1-   برنامه عمران ملل متحد (UNDP)

2-   كميسيون اقتصادي – اجتماعي ملل متحد در آسيا و اقيانوسيه – اسكاپ ( ESCAP )

3-   سازمان حمايت از كودكان ملل متحد – يونيسف ( UNICEF )

4-   صندوق جمعيت ملل متحد ( UNFPA )

5-   سازمان توسعه صنعتي ملل متحد – يونيدو ( UNIDO )

6-   سازمان علوم و فرهنگ ملل متحد – يونيسف ( UNISEF )

7-   برنامه بين‌المللي كنترل مواد مخدر ( UNDCP )

8-   سازمان خوار و بار و كشاورزي ملل متحد – فائو ( FAO )

9-   سازمان كنترل توسعه و تجارت ملل متحد – آنكتاد ( UNCTAD )

10- سازمان كنفرانس اسلامي (OIC)

11- بانك توسعه اسلامي

12- اتحاد اروپا ( EU )

13- سازمان تجارت جهاني ( WTO )

14- اتحاديه كشورهاي جنوب شرق آسيا – آسه آن ( ASEAN )

 

6. عضويت در سازمان اكو

بر اساس ماده 36 عهدنامه ازمير، هر يك از دول منطقه مي‌توانند عضويت سازمان را تقاضا كنند. دولت متقاضي، عضويت تقاضاي خود را از طريق دبيرخانه به شوراي وزيران ارسال مي‌دارد.

شوراي وزيران در مورد پذيرش عضو تازه مشورت نموده و اتخاذ تصميم مي‌نمايد. اكثريت لازم در اين زمينه اتفاق آراء اعضاء مي‌باشد. به طور كلي بايد گفت كه هر نوع تصميم‌گيري در سازمان اكو بر طبق ماده 32 مي‌بايست با اتفاق آرا صورت گيرد. با توجه به اينكه عهدنامه ازمير در زماني به تصويب رسيد كه فقط 3 دولت ايران، پاكستان و تركيه عضو آن بودند، لذا قيد اتفاق آرا جهت اتخاذ تصميمات طبيعي به نظر مي‌رسيد ولي با توجه به افزايش تعداد اعضاء شايد لازم باشد كه در اين زمينه تجديد نظري صورت گيرد، چرا كه بدست آوردن اتفاق آرا هنگامي كه اعضا به مراتب بيش از 3 عضو ‌باشند كار ساده‌اي نيست و هميشه امكان‌پذير نمي‌باشد. در اين صورت براي اينكه فعاليت سازمان فلج نگردد و سازمان بتواند با قدرت به اتخاذ تصميم بپردازد نياز به اين است كه ماده 32 اصلاح شود و قيد اتفاق آرا حذف و قيد اكثريت آرا به صورت اكثريت نسبي با هر تناسبي، بمانند سازمانهاي ديگر بين‌المللي گنجانده شود چرا كه در قيد اتفاق آرا كافي است كه يك دولت با تصميم مخالفت نمايد تا سازمان نتواند در آن زمينه تصميم بگيرد.

اما در مورد اعضاء جديد همچنانكه عنوان گرديد شوراي وزيران پس از دريافت تقاضاي داوطلب عضويت از طريق دبيرخانه، در مورد پذيرش عضويت آن به اتفاق آرا اتخاذ تصميم مي‌‌نمايد. در تقاضانامه دولت متقاضي تعهد آن دولت در مورد رعايت اساسنامه سازمان و كليه تعهدات ناشي از آن مي‌آيد. پس از اينكه تقاضاي  عضويت مورد پذيرش شوراي وزيران قرار گرفت دولت پذيرفته شده سند الحاقي عهدنامه را امضا مي‌نمايد و پس از آن اين سند را از طريق كانالهاي داخلي كشور خود يعني بر طبق رويه‌ها و مقررات قانون اساسي خود به تصويب مي‌رساند. سند تصويب شده ظرف مدت 18 ماه از تاريخ مندرج در سند و الحاق نزد دولت جمهوري اسلامي ايران توديع خواهد شد كه اين دولت رونوشت مصدق آن را جهت دولتهاي ديگر عضو و نيز دبيرخانه سازمان ارسال مي‌نمايد. قابل ذكر است كه تا انجام مراسم تصويب، هر يك از دول عضو جديد مي‌توانند با موافقت شوراي وزيران به عنوان يك عضو كامل در فعاليت‌هاي كليه اركان اكو شركت نموده و سهميه تعيين شده  خود را براي كمك به بودجه اكو پرداخت نمايد. گفتني است كه پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي برخي از كشورهاي عضو اين اتحاديه تقاضاي عضويت در سازمان اكو را نمودند كه اين تقاضا مورد موافقت اعضاء مؤسس در بهمن ماه 1370 در كنفرانس اكو در تهران قرار گرفت و با عضويت آنها تعداد اعضاء اكو به ده كشور رسيد.

7. اعضاي جديد

پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي، تعدادي از جمهوري هاي تازه استقلال يافته شوروي و افغانستان تمايل خود را براي پيوستن به اكو ابراز داشتند و در آذر 1371 ( نوامبر 1993 ) آذربايجان، افغانستان و پنج كشور آسياي مركزي يعني تركمنستان ، ازبكستان، قرقيزستان، تاجيكستان و قزاقستان با امضاي سند الحاق به "عهدنامه ازمير" به عضويت دائم اكو در آمدند.

8. كشورهاي عضو اكو :

درحال حاضر سازمان همكاري منطقه اي ( اكو ) داراي ده ( 10 ) عضو مي باشد كه عبارتند از:

ايران، آذربايجان، تركمنستان، پاكستان، قرقيزستان، قزاقستان، تاجيكستان، ازبكستان، تركيه، افغانستان

 

 

9.  اقدامات مهم اكو در چند سال اخير عبارتند از :

امضاي پروتكل تعرفه هاي ترجيحي در سال 1375، شكل گيري موسساتي چون بانك تجارت و توسعه، تاسيس شركت بيمه اكو، امضاي موافقتنامه تجارت ترانزيت منطقه اي، احياي موسسه فرهنگي اكو در تهران به منظور حفظ پيوندهاي ديرينه و گسترش روابط موجود از طريق اجراي برنامه ها و فعاليتهاي مشترك فرهنگي در ابعاد گوناگون ، تاسيس بنياد علمي اكو به منظور تربيت كادر متخصص علمي در اسلام آباد و تاسيس موسسه آموزشي اكو در آنكارا.

 

کارکرد این سازمان در زمینه بازسازی افغانستان عبارتند از :

n      در دوازدهمین نشست شورای وزیران اکو، بر روی ایجاد یک صندوق خاص برای بازسازی افغانستان توافق صورت گرفت

n      در هفتمین نشست سران در استانبول( اکتوبر 2004) از ایجاد این صندوق حمایت شد

n      چهاردهمین نشست شورای وزیران در دوشنبه( سپتامبر 2004) ، تأسیس این صندوق را تصویب نمود و به دارالانشاء هدایت داد تا شماره حسابی را برای آغاز اجرای طرح برای کمکهای داوطلبانه اعضا باز نماید

 

وضعیت فعلی تعهدات و کمکها به صندوق بازسازی افغانستان از سوی سازمان همکاری های اقتصادی اکو

تعهد کلی : 11150000 دالر آمریکایی

n      پاکستان: 5 میلیون دالر آمریکایی

n      ترکیه:   5 میلیون دالر آمریکایی

n      ایران:   1 میلیون دالرآمریکایی

n      آذربایجان: 150000 دالر آمریکایی

مبالغ انتقال شده:

ü      ایران : تمام مبلغ تعهد شده.

ü      آذربایجان: تمام مبلغ تعهد شده

ü      پاکستان: 1 میلیون دالر آمریکایی

ü      ترکیه: 400000 دالر آمریکایی

 

لست پروژه های تصویب شده از سوی دارالانشاء اکو

n      بازسازی پارک عمومی دهمزنگ و باغ وحش کابل(1300000 دالر آمریکایی)

n      ساخت بلاک A   انستیتوت احیاء و انکشاف دهات( 600000 دالر آمریکایی)

n      ساخت یک باب مکتب و یک مرکز صحی در بامیان(230000 دالر آمریکایی)

قابل نقد وزارت معارف افغانستان متاسفانه در زمینه بعد از گذشت چند سال در این زمینه بنا به مشکلات داخلی و فساد اداری موجود در افغانستان پروژه فوق را تحت الشعاع قرار داده است و سطح تعهدات و حیثیت قبول تعهدات مسئولانه را در جلسات بین المللی از بین برده است و وزارت معارف افغانستان از اینکه تا به حال در این قسمت کوتاهی نموده است وبنا به دلایل غیر معقول از تطبیق پروگرام های ملی و تطبیق تعهدات افغانستان شانه خالی کرده است باید مورد بازخواست قرار بگیرد و ممکن در این زمینه علاوه بر اینکه پروژه های بعدی افغانستان را تحت الشعاع قرار می دهد وجعه سیاسی افغانستان را منحیث یک کشور مستقل تصمیم گیری زیرسوال برده است .

n      ساخت شفاخانه نسائی- ولادی در ولایت فاریاب ( 686038 دالر آمریکایی)

قاب نقد وزارت صحت عامه نیز در قسمت تطبیق توافقات خویش در صورتی که در ولایات کمتر انکشاف یافته باید احساس مسئولیت پذیری بیشتر صورت بگیرد و. از کمک های بین المللی در هر سطح که برای افغانستان و به ادرس بیت المال افغانستان راجع گردیده است حراست گردد که متاسفانه وزارت صحت عامه نیز موجودیت افراد بی کفایت و مسئولیت پذیر بنا به هر دلیل ازجمله عوامل از دست دادن فرصت های افغانستان می گردد.

 

پارک بین المللی اکو

n      در حاشیه هفدهمین نشست شورای وزیران امور خارجه اکو در هرات افتتاح گردید.

n      از احداث این پارک در متن اعلامیه نهایی نشست متذکره استقبال شده است.

n      کار روی طرح کلی این پروژه به همکاری وزارت انکشاف شهری ادامه دارد.

n      وزارت امورخارجه از دارالانشای سازمان اکو درخواست نموده است تا احداث این پارک را به عنوان تقاضای رسمی دولت افغانستان در نظرگرفته و نظرمساعد اعضای اکو را برای کمک به این پروژه بزرگ جلب نماید.

 

قابل نقد : وزارت امور خارجه افغانستان منحیث یک ارگان دیپلوماتیک افغانستان با تهیه راپورها و متن های بیانیه های عالی در جلسات صرف جنبه سمبولیک را ایفاء نموده است و در قسمت بیانیه ها و درخواست هایی که منحیث طرح های افغانستان در سازمان های بین المللی و منطقه ای ایراد می نماید صرف افغانستان را منحیث یک کشور خیرات جمع کن و قابل ترحم مطرح نموده است و از ادرس حقوق ملی و بین المللی خود با داشتن حیثیت بین المللی و استراتژی و پالیسی مطرح کرده نتوانسته است و در این قسمت پیگیری و تعقیب پیشنهادات خویش هیچ دست اورد نداشته است که از انجمله وظایف عمده ان وزارت می توان موارد ذیل را نام برد که تا به حال هیچ جنبه عملی پیدا ننموده است.

تطبیق تعهدات افغانستان و پیشنهادات و داشتن یک پالیسی مشخص در جلسات

داشتن یک اراده سیاسی هدفمند جهت اشتراک در جلسات و تعقیب و پیگیری مسئولانه ان به صورت قاطع

تکمیل پروژه های افغانستان و طرح های پیشنهادی در سطح سازمان های بین المللی

حضور فعال و مداوم در سازمان های بین المللی با داشتن توانایی های تخصصی و مسلکی

حضور افراد شایسته و دارای تخصص و تعهد در سفارت خانه های افغانستان و مراجع دیپلوماتیک در داخل و خارج

و ده ها موارد دیگر را می توان نام برد.

 

موقعیت جغرافیایی افغانستان در منطقه اکو

افغانستان از لحاظ جغرافیائی در پنج مرز با کشور های همسایه هم مرز  بوده که از طرف شمال با کشورهای ازبکستان ، تاجکستان ، ترکمنستان ، از طرف شرق با کشور پاکستان ، از طرف غرب با کشور ایران قرار دارد و سازمان همكاري هاي اقتصادي اكو منحيث يك سازمان مطرح در سطح منطقه و بين كشورهاي عضو اكو مطرح مي باشد و بايد بتواند تا از اين موقعيت استراتژيك خويش استفاده نمايد.

نظر به ملاحظه نقشه، اتوگرافیک افغانستان از لحاظ جغرافیائی یک کشور محاط به خشکه وکوهستانی میباشد که متاسفانه به  بحر وخط آهن  دسترسی ندارد.

 

افغانستان در قلب اسیا موقیعت دارد که این امر سبب این شده که تمام کشور های آسیائی را از شرق به غرب وصل کند

مرزهای سیاسی کنونی افغانستان

کشور افغانستان بیش از ۵۵۴۰ کیلومتر با کشورهای پاکستان، تاجيکستان، ترکمنستان، ازبکستان، پاکستان و چين مرز خشکی مشترک دارد. طول مرزهای کشور افغانستان و پاکستان در مقایسه با مرزهای افغانستان با دیگر کشورهای همسایه در مقام اول است. کوتاه­ترین مرزهای افغانستان در میان کشورهای مجاور، مرز چین است. مرزهای سیاسی کنونی افغانستان به مرزهای شمالی، مرزهای غربی، مرزهای شرقی و مرزهای جنوبی تقسیم می‌شود.
مرزهای شمالی:

افغانستان از سوی شمال با کشورهای تاجيکستان، ازبکستان و ترکمنستان هم‌مرز است و خط مرزی افغانستان و جماهری  شوروی سابق، جمعاً در حدود ۲۰۸۷ کیلومتر است.
مرز شمال‌شرقی:

خط مرزی افغانستان و چين در واقع کوچکترين مرز افغانستان است که به طول ۷۶ کيلومتر در شمال شرق افغانستان واقع است.
مرز غربی:

کشور افغانستان از سمت غرب با کشورايران هم‌مرز است. افغانستان با ایران در طول خطی از دهانه‌ی ذوالفقار (نقطه مرزی مشترک بین افغانستان و ایران و ترکمنستان) در شمال تا کوه ملک سیاه در جنوب (نقطه مرزی افغانستان و ايران و پاکستان) مرز مشترک دارد. طول این خط مرزی در حدود ٩۴۵ کیلومتر است که از جمله ٧٠٩ كيلومتر مرز خشكی و ٢٣٦ كيلومتر مرز آبی است.
مرزهای شرقی و جنوبی:

با تشکیل دولت جدید پاکستان پس از جنگ جهانی دوم، افغانستان در شرق و جنوب با کشور يادشده همسایه و هم‌ مرز شد. طول خطوط مرزی افغانستان و پاکستان در حدود ۲۴۳۰ کیلومتر است.

 

نتیجه گیری:

با توجه به نقش و اهمیت افغانستان در سازمان همکاری های اقتصادی اکو اگر افغانستان بتواند با ایجاد یک مکانیزم درست و استراتژی واحد در سطح منطقه در رشد اقتصادی و بیرون رفت از تمامی مشکلات اقتصادی و امنیتی که دامن گیر کشور افغانستان می باشد بهترین استفاده را نماید، متاسفانه نظر به اهمیت نقش سازمان های منطقوی از جمله اکو افغانستان تا به حال علاوه بر اینکه نتوانسته نظر به موقعیت سوق الجهشی و استراتژیک خود در منطقه منافع قابل ملاحظه ای را برداشت نماید بلکه به دلیل نداشتن سیاست واحد و هدفمند اقتصادی نقش سمبولیک را ایفاء نموده و فرصت های فراوان اقتصادی و بیرون رفت از مشکلات کشوری خود را در این سازمان انتقال داده نتواسنته و نقش انفعالی را بازی می نماید که این خود در دراز مدت به ضرر این کشور می باشد و با توجه به عضویت و اهمیت افغانستان برای کشورهای عضو منطقه اکو بهتر خواهد بود تا سیاست مداران و دولتمردان افغانستان بر اهمیت سهم گیری فعال و هدفمند در این گونه سازمان های منطقوی و فرامنطقوی غور نموده و با ایجاد یک مکانیزم درست اقتصادی و سیاست گذاری های هدفمند به فکر بیرون رفت از مشکلات و رفع مشکلات منطقوی کشور افغانستان از طریق گفتمان و سهم گیری مسئولانه نقش و هویت کشور افغانستان را ان طور که شایسته اهمیت استراتژیک ان برای کشورهای همسایه می باشد را احیاء نمایند.

نقش وزارت ترانسپورت و هوانوردی جمهوری اسلامی افغانستان در سازمان ایکو

اجراات انجام شده وزارت ترانسپورت وهوانوردی از سال 2010 به بعد در بخش ترانسپورت و ارتباطات

1-     اشتراک فعال در تمامی جلسات تخصصی و تصمیم گیری

2-     دایر نمودن ورکشاپ های اموزشی و ظرفیت سازی سیستم تیر برای اولین بار در افغانستان 2010

3-     کار متداوم و دوام دار در قسمت دوباره فعال سازی سیستم تیر در افغانستان که بعد از 5 سال موفق به دوباره فعال سازی سیستم تیر در افغانستان گردیده ایم

4-     عقد تفاهم نامه با سازمان بین المللی جادهIRU و ایکو و وزارت ترانسپورت افغانستان به منظور دوباره فعال سازی سیستم تیر بعد از 3 دهه تعلیق عضویت افغانستان در این سازمان

5-     دایر نمودن ورکشاپ های اموزشی و تحقیقاتی برای مسئولین تطبیق سیستم تیر افغانستان در مرکز و ولایات و بیرون کشوری

6-     فعال سازی و عضویت افغانستان در کریدورهای منطقوی تحت پوشش سیستم تیر KTAI

7-     زمینه سازی عضویت افغانستان در کنوانسیون های بین المللی از جمله ADR.CMR.TIR

8-     کار متداوم و دوامدار در قسمت طرح ویزه استیکری ایکو

9-     کار متداوم و دوام دار در قسمت کارت بیمه سفید ایکو

10- تطبیق موافقتنامه TTFA به هدف از بین بردن موانع ترانزیتی  و ترانسپورتی

11- دایر نمودن جلسات منطقوی به هدف حضور فعال افغانستان در سطح منطقه از ان جمله می توان اولین اجلاس ورکشاپ ظرفیت سازی سیستم تیر در کابل . اولین اجلاس خط راه اهن KTAI و دایر نمودن اولین اجلاس فعال سازی کریدور جاده ای KTAI در هرات

و ده ها موارد دیگر را می توان نام برد که می توان گفت در این زمینه وزارت خان ها و ادارات افغانستان به صورت موثر کار ننموده اند و ایجاب همکاری های همه جانبه بیشتر را می نماید